DOKUMENTY BEZ TAJEMNIC · KONOSAMENT 03/12

Lista „10 rodzajów konosamentów” wygląda efektownie, dopóki nie zauważysz, że porównuje rzeczy z różnych kategorii. Straight i Order opisują sposób wskazania odbiorcy. Clean i Claused mówią o zastrzeżeniach dotyczących stanu ładunku. Shipped on Board dotyczy momentu przewozu. To nie są konkurencyjne warianty z jednego menu.

Jeden B/L może być jednocześnie Order, Clean, Shipped on Board i obejmować przewóz multimodalny. Kluczem jest wiedzieć, którą cechę właśnie opisujesz.

Najpierw uporządkujmy klasyfikację

W praktyce konosament ma kilka „wymiarów”. Zamiast uczyć się długiej listy nazw, łatwiej zadać cztery pytania:

1. Jak dokument wskazuje podmiot uprawniony i czy może krążyć w obrocie?
2. Czy przewoźnik wpisał zastrzeżenia dotyczące stanu towaru lub opakowania?
3. Czy dokument potwierdza samo przyjęcie do przewozu, czy już załadunek na statek?
4. Jaki zakres przewozu obejmuje dokument?

01Straight Bill of Lading - konosament imienny

Consignee jest wskazany z nazwy. Dokument nie działa jak klasyczny order B/L przechodzący przez serię indosów. W praktyce sposób wydania nadal zależy od warunków przewoźnika i prawa właściwego, dlatego „straight” nie jest synonimem Sea Waybill.

Pułapka: oba rozwiązania są niezbywalne w typowym sensie, ale nie są tym samym dokumentem. Sea Waybill z założenia nie jest dokumentem reprezentującym towar wymagającym obiegu oryginałów. Straight B/L może nadal występować jako B/L z oryginałami i własną procedurą surrender.

02Order Bill of Lading - konosament na zlecenie

W polu consignee pojawia się formuła „to order”, „to order of shipper” albo „to order of [bank]”. Taki B/L może być przenoszony poprzez indos oraz wydanie dokumentu zgodnie z jego konstrukcją. To właśnie ten typ najczęściej kojarzy się z funkcją document of title.

W handlu finansowanym przez bank order B/L może pomagać utrzymać kontrolę nad dokumentem do czasu spełnienia warunków płatności. Z punktu widzenia logistyki oznacza to, że trzeba bardzo wcześnie ustalić, kto będzie trzymał oryginały i jak dotrą do strony potrzebującej ich do dalszej procedury.

03Bearer Bill of Lading - na okaziciela

Historycznie dokument może być skonstruowany w sposób pozwalający na przenoszenie przez samo wydanie dokumentu bez wskazania konkretnego order party. W codziennym kontenerowym imporcie spotkasz go znacznie rzadziej niż straight czy order B/L. Ze względu na ryzyka związane z kontrolą dokumentu nie jest to forma, którą importer powinien wybierać bez bardzo wyraźnego powodu i konsultacji prawnej/bankowej.

04Clean Bill of Lading - bez zastrzeżeń

„Clean” nie oznacza, że kontener został umyty. Chodzi o brak adnotacji przewoźnika wyraźnie stwierdzających wadliwy stan towaru lub opakowania przy przyjęciu. Dokument może być clean nawet bez nadrukowanego słowa „clean”.

Ma to szczególne znaczenie w akredytywie. Bank bada dokument, a nie fizyczny ładunek. Jeżeli B/L zawiera wyraźną klauzulę o uszkodzonym opakowaniu, może to stworzyć niezgodność, gdy akredytywa wymaga clean B/L.

05Claused / Foul Bill of Lading - z zastrzeżeniem

Przewoźnik wpisuje zastrzeżenie dotyczące widocznego stanu towaru lub opakowania, np. uszkodzenia, zamoczenia albo niewystarczającego opakowania. Nie każde ogólne zastrzeżenie przewoźnika czyni B/L „dirty”. Liczy się treść, która faktycznie opisuje wadliwy stan.

06Received for Shipment B/L

Dokument potwierdza przyjęcie ładunku do przewozu, ale sam w sobie nie musi jeszcze potwierdzać, że towar został załadowany na wskazany statek. W wielu zwykłych przesyłkach kontenerowych finalnie interesuje nas dokument z adnotacją shipped/on board.

07Shipped / On Board Bill of Lading

Potwierdza, że ładunek został załadowany na statek. Data on-board może pełnić rolę daty wysyłki, szczególnie w transakcjach dokumentowych. Jeżeli na B/L widnieje „intended vessel” albo podobne zastrzeżenie, wymagania dotyczące adnotacji on-board mogą być bardziej szczegółowe.

08Port-to-Port Bill of Lading

Obejmuje zasadniczo odcinek morski między portem załadunku i portem wyładunku. To naturalny układ, gdy inland po obu stronach jest organizowany osobno przez dostawcę/importera lub spedytora.

09Multimodal / Combined Transport B/L

Zakres dokumentu wychodzi poza sam port-port i obejmuje co najmniej dwa środki transportu albo szerszy przewóz od Place of Receipt do Place of Delivery. Dla importera ważne jest wtedy rozróżnienie pól inland i portowych oraz to, gdzie przewoźnik faktycznie przejmuje i kończy odpowiedzialność kontraktową.

Sam fakt, że spedytor zorganizował ciężarówkę po wyładunku, nie oznacza jeszcze, że B/L jest multimodalny. Liczy się zakres przewozu objęty samym dokumentem.

10Charter Party Bill of Lading

B/L wskazujący, że podlega charter party, czyli umowie czarterowej. To inna konstrukcja niż typowy liniowy B/L w kontenerowym imporcie. Przy akredytywie UCP 600 ma osobny artykuł dotyczący Charter Party B/L, dlatego nie wolno traktować go jak zwykłego Article 20 B/L.

11Short Form / Blank Back B/L

Dokument może nie drukować pełnych warunków przewozu na odwrocie, ale odsyłać do zewnętrznego źródła. To nie oznacza, że warunków nie ma. W praktyce warto pamiętać, że formularz, który trzymasz w ręku, jest tylko widoczną częścią relacji kontraktowej.

A gdzie Original B/L, Sea Waybill i Telex Release?

To osobna oś. Original B/L mówi o fizycznym zestawie oryginałów. Sea Waybill jest niezbywalnym dokumentem przewozowym bez funkcji document of title typowej dla order B/L. Telex Release nie jest rodzajem B/L, tylko sposobem zwolnienia ładunku po surrenderze wystawionych wcześniej oryginałów.

Dlatego zdanie „jaki rodzaj B/L wybieramy?” powinno zostać doprecyzowane. Możliwe, że jedna osoba pyta o Original vs Sea Waybill, druga o Straight vs Order, a trzecia o House vs Master. Wszystkie używają słowa „rodzaj”, ale rozwiązują trzy różne problemy.

Prosta mapa pojęć

Co zapamiętać?

Jeden dokument może należeć do kilku kategorii naraz. Nazwa ma sens dopiero wtedy, gdy wiesz, na jakie pytanie odpowiada.

Dalej w cyklu: przejdź do części 04/12 i zobacz kolejny element układanki.